22 kwietnia 2026

Mikroplastik w regulacjach UE – co zmienia rozporządzenie 2023/2055

Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2055 z dnia 25 września 2023 r., zmieniające załącznik XVII do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 (REACH), stanowi jeden z najbardziej istotnych przykładów wykorzystania instrumentów ograniczających przewidzianych w art. 68 ust. 1 REACH. Przepis ten umożliwia wprowadzenie na poziomie unijnym ograniczeń w stosowaniu substancji, które stwarzają niedopuszczalne ryzyko dla zdrowia ludzi lub środowiska.

W omawianym przypadku przedmiotem regulacji są mikrocząstki polimerów syntetycznych, których oddziaływanie na środowisko zostało szczegółowo opisane w motywach rozporządzenia.

Właściwości fizykochemiczne materiałów

Z uzasadnienia aktu wynika, że prawodawca unijny przyjął za punkt wyjścia właściwości fizykochemiczne tych materiałów, w szczególności ich trwałość, nierozpuszczalność oraz zdolność do bioakumulacji. W motywach wskazano również na skalę emisji mikroplastiku do środowiska, co w ocenie Komisji Europejskiej uzasadniało zastosowanie środka o charakterze ogólnym, obejmującego szeroką kategorię materiałów, a nie jedynie wybrane substancje chemiczne. Tym samym regulacja wpisuje się w podejście systemowe, charakterystyczne dla instrumentów ograniczeń w ramach REACH.

Definicja mikrocząstek polimerów syntetycznych

Kluczowe znaczenie dla stosowania przepisów ma definicja mikrocząstek polimerów syntetycznych wprowadzona do załącznika XVII. Definicja ta ma charakter funkcjonalny i opiera się na kryteriach określonych w pkt 78 załącznika XVII do rozporządzenia REACH, dodanym rozporządzeniem 2023/2055. Zgodnie z tym przepisem za mikrocząstki uznaje się cząstki zawierające polimer, który stanowi co najmniej 1% masy cząstek lub tworzy ich ciągłą powłokę, przy czym co najmniej 1% masy tych cząstek spełnia określone kryteria wymiarowe. Kryteria te obejmują cząstki o wszystkich wymiarach nieprzekraczających 5 mm, a także cząstki o długości do 15 mm przy spełnieniu określonego stosunku długości do średnicy. Tak ujęta definicja powoduje, że zakres regulacji wyznaczany jest przez właściwości materiału, a nie jego klasyfikację chemiczną, co ma istotne znaczenie praktyczne przy ocenie zgodności.

Ograniczenie wprowadzania do obrotu mikroplastiku

Zasadniczym mechanizmem wprowadzonym przez rozporządzenie jest ograniczenie polegające na zakazie wprowadzania do obrotu mikrocząstek polimerów syntetycznych w ich postaci własnej lub jako składników mieszanin, jeżeli są one obecne w celu nadania określonych właściwości i występują w stężeniu równym lub wyższym niż 0,01% m/m. W przepisie tym wskazano również sposób ustalania obecności mikrocząstek w przypadku ograniczeń analitycznych, co ma znaczenie dowodowe w praktyce stosowania prawa.

Dla prawidłowego rozumienia zakresu obowiązywania zakazu kluczowe jest odwołanie się do definicji „wprowadzania do obrotu” zawartej w art. 3 pkt 12 rozporządzenia REACH. Zgodnie z tym przepisem oznacza ono odpłatne lub nieodpłatne dostarczenie lub udostępnienie stronie trzeciej, przy czym import jest traktowany jako wprowadzenie do obrotu. W konsekwencji każda czynność polegająca na przekazaniu produktu w łańcuchu dostaw – niezależnie od tego, czy ma charakter handlowy czy nieodpłatny – podlega ocenie z punktu widzenia zgodności z ograniczeniem. Oznacza to, że odpowiedzialność za naruszenie przepisów może powstać nie tylko po stronie producenta, lecz również importerów, dystrybutorów oraz podmiotów dokonujących dalszej odsprzedaży.

Okresy przejściowe

Rozporządzenie 2023/2055 przewiduje jednocześnie zróżnicowane okresy przejściowe, które zostały określone w pkt 78 ust. 3–6 załącznika XVII do REACH. Konstrukcja tych przepisów opiera się na przypisaniu konkretnych terminów do określonych zastosowań mikrocząstek polimerów syntetycznych, w tym do poszczególnych kategorii produktów i sektorów gospodarki. W tym kontekście szczególne znaczenie mają regulacje zawarte w pkt 78 ust. 4 - 6, które przewidują odrębne rozwiązania dla wybranych zastosowań, w przypadku których ustawodawca uznał za zasadne zastosowanie specyficznych mechanizmów regulacyjnych, w tym wydłużonych okresów przejściowych lub odmiennych warunków stosowania ograniczenia. Przepisy uwzględniające okresy przejściowe obejmują m.in. określone zastosowania w sektorach takich jak: produkty do warg, paznokci lub do makijażu, detergenty, woski, środki do polerowania lub odświeżacze powietrza, produkty nawozowe, środki ochrony roślin (i inne stosowane w sektorze rolniczym i ogrodniczym), a także inne kategorie, w których uwzględniono specyfikę funkcjonalną oraz technologiczną danego zastosowania.

Takie podejście odzwierciedla dążenie prawodawcy do zachowania proporcjonalności regulacji oraz uniknięcia sytuacji, w której wprowadzenie ograniczenia prowadziłoby do nieuzasadnionych zakłóceń w funkcjonowaniu kluczowych sektorów gospodarki. Jednocześnie nie oznacza ono wyłączenia tych zastosowań spod regulacji jako takiej, lecz raczej ich objęcie odrębnym reżimem czasowym lub warunkowym, co w praktyce wymaga od przedsiębiorców szczegółowej analizy przepisów mających zastosowanie do konkretnego produktu.

Obowiązki sprawozdawcze

Oprócz samego ograniczenia regulacja wprowadza również obowiązki o charakterze sprawozdawczym. Zgodnie z pkt 78 ust. 11–13 załącznika XVII do REACH producenci oraz dalsi użytkownicy mikrocząstek polimerów syntetycznych są zobowiązani do przekazywania Europejskiej Agencji Chemikaliów informacji dotyczących ich zastosowań oraz emisji do środowiska. Obowiązek ten ma charakter coroczny i obejmuje m.in. dane dotyczące tożsamości polimerów oraz szacunkowych ilości uwalnianych mikrocząstek. Przepisy przewidują również zróżnicowane terminy rozpoczęcia raportowania, co odpowiada ogólnej konstrukcji okresów przejściowych.

Wyłączenia

Istotnym elementem regulacji są wyłączenia określone w pkt 78 ust. 2 załącznika XVII, które dotyczą przede wszystkim właściwości materiału, takich jak jego pochodzenie, biodegradowalność czy rozpuszczalność. Równolegle jednak ustawodawca przewidział szczególne regulacje sektorowe, o których mowa w pkt 78 ust. 4 i 5, co oznacza, że ocena zgodności wymaga nie tylko analizy właściwości polimeru, ale również jego konkretnego zastosowania.

W praktyce oznacza to konieczność równoległego badania kilku przesłanek – zarówno materialnych, jak i funkcjonalnych.

Z punktu widzenia praktyki stosowania przepisów szczególne znaczenie ma konstrukcja ciężaru dowodu. To na podmiocie wprowadzającym produkt do obrotu spoczywa obowiązek wykazania, że dany materiał spełnia przesłanki wyłączenia lub podlega szczególnemu reżimowi sektorowemu. Wymaga to posiadania odpowiedniej dokumentacji technicznej, w tym wyników badań przeprowadzonych zgodnie z wymaganiami określonymi w dodatkach do rozporządzenia, a także prawidłowej kwalifikacji zastosowania produktu.

Podsumowanie

Analiza rozporządzenia Komisji (UE) 2023/2055 prowadzi do wniosku, że regulacja ta w istotny sposób rozszerza zakres obowiązków przedsiębiorców wynikających z systemu REACH. Zasadne jest podjęcie działań zmierzających do weryfikacji składu produktów, identyfikacji potencjalnych zastosowań mikrocząstek polimerów syntetycznych oraz oceny, czy w danym przypadku zastosowanie mają wyłączenia z pkt 78 ust. 2, czy też szczególne regulacje sektorowe wynikające z pkt 78 ust. 4 i 5 załącznika XVII. Równolegle konieczne jest przygotowanie się do realizacji obowiązków sprawozdawczych oraz zapewnienie odpowiednich procedur wewnętrznych umożliwiających wykazanie zgodności w przypadku kontroli organów nadzoru.

W praktyce wiele wątpliwości dotyczy zarówno interpretacji definicji mikrocząstek polimerów syntetycznych, jak i stosowania przesłanek wyłączeń oraz regulacji sektorowych. W takich przypadkach zasadne jest przeprowadzenie pogłębionej analizy regulacyjnej, która pozwoli ograniczyć ryzyko związane z wprowadzaniem produktów do obrotu oraz zapewnić zgodność działalności z aktualnymi wymogami prawa unijnego.